Optimale timing van inseminatie bij zeugen

Waarom timing zo belangrijk is

Een zeug is gemiddeld 48 tot 72 uur berig. Binnen die periode is er een venster van ongeveer 24 uur waarin de ovulatie plaatsvindt. De eicellen zijn na ovulatie zes tot acht uur bevruchtbaar. Sperma blijft daarentegen wel 24 uur vitaal in de baarmoeder. Dat betekent dat u idealiter insemineert vlak vóór de ovulatie, niet erna.

Te vroeg insemineren leidt tot oud sperma dat niet meer in staat is om de net vrijgekomen eicellen te bevruchten. Te laat insemineren leidt tot eicellen die al te oud zijn. In beide gevallen is het resultaat een mislukte bevruchting of een kleinere worp.

Berigheidssignalen herkennen

De berigheid bij een zeug verloopt in drie fases, en bij elke fase horen herkenbare signalen.

Voor-berigheid (pro-oestrus), ongeveer één tot twee dagen voor de echte berigheid:

• Onrust en meer activiteit
• Vulvavergroting, lichte zwelling en roze kleur
• Soms heldere of slijmerige uitvloeiing
• De zeug klimt op andere zeugen, maar staat zelf nog niet stil

Echte berigheid (oestrus), het venster waarin u moet insemineren:

• De sta-reflex: de zeug blijft staan wanneer een beer of een berengeur in de buurt is, of wanneer u met de hand op haar rug drukt
• Oren stijf naar achteren bij druk op de rug
• Vulva is duidelijk gezwollen en kleurt naar donkerrood of paars
• Uitvloeiing wordt minder en dikker

Na-berigheid (post-oestrus), ongeveer één tot twee dagen na de berigheid:

• Sta-reflex verdwijnt
• Vulvazwelling neemt af
• Zeug wordt weer rustig

De sta-reflex is het belangrijkste signaal. Zonder sta-reflex insemineert u niet, hoe duidelijk de andere signalen ook zijn.

Wanneer de eerste inseminatie

Het beste moment voor de eerste inseminatie is 12 tot 24 uur na het begin van de sta-reflex. In de praktijk betekent dit dat u 's ochtends signalen herkent en in de namiddag of de volgende ochtend insemineert.

Een veelgebruikte vuistregel:

• Berig in de ochtend, eerste inseminatie eind middag
• Berig in de middag of avond, eerste inseminatie volgende ochtend

Wanneer de tweede inseminatie

Een tweede inseminatie 12 tot 24 uur na de eerste verhoogt de bevruchtingskans en de worpgrootte aanzienlijk. Dit komt omdat de exacte ovulatie moeilijk te voorspellen is en met twee inseminaties bestrijkt u een breder venster.

In de praktijk:

• Eerste inseminatie eind middag, tweede inseminatie de volgende ochtend
• Eerste inseminatie volgende ochtend, tweede inseminatie diezelfde avond of de ochtend daarna

Insemineert u maar één keer, dan kiest u het moment dat het dichtst bij de geschatte ovulatie ligt.

Verschil tussen gelten en oudere zeugen

Gelten hebben een kortere berigheidsperiode, vaak 24 tot 48 uur. Bij hen insemineert u eerder na het detecteren van de sta-reflex, soms al binnen 12 uur. Wacht u te lang, dan mist u het venster.

Oudere zeugen hebben een langere berigheidsperiode, vaak 48 tot 72 uur, met de ovulatie wat later in de cyclus. Bij hen kunt u rustig 24 uur wachten voor de eerste inseminatie.

Praktische tips

• Controleer minimaal twee keer per dag op berigheid, bij voorkeur in de ochtend en in de namiddag
• Gebruik een berengeur of een zoekbeer bij de detectie, dit maakt de sta-reflex veel duidelijker
• Houd een berigheidskalender bij per zeug, zodat u patronen herkent
• Werk met sperma dat op het bedrijf bewaard wordt volgens de instructies (temperatuur tussen 16 en 18 graden, geen schokken)
• Hygiëne is essentieel, vooral rondom de vulva en het inbrengen van de katheter

Bij twijfel

Bent u niet zeker over de timing, of lukt het niet om de sta-reflex helder te detecteren? Dan is een tweede paar ogen geen overbodige luxe. Erik komt graag bij u op het bedrijf om mee te kijken, eventueel gecombineerd met een drachtcontrole van eerdere insemen geleverd door scannen vanaf dag 18.

Voor inseminatie op afroep of een vaste planning, neem gerust contact op via 06 22 34 05 23 of info@lemmens-varkensservice.nl.